Peki ne işe yarar bu DEMİR?

Bir demir eksikliğidir gidiyor, hamile kalıyorsun “Aman demir alıyor musun?” diyorlar. Adet oluyorsun, kanaman fazla oluyor demiri sorguluyorlar. “Peki ne işe yarar bu demir?” dedik Beslenme ve Diyet Uzmanı Banu Kazanç’a…

Kan oksijeni vücudumuza demir sayesinde taşır, özellikle oksijenin beyne taşınması ve beyin tarafından kullanılmasını sağlayan kandaki hemoglobin ve alyuvarların oluşumunda demire ihtiyaç vardır, daha kısa bir ifadeyle beynin temel enerji kaynaklarından biri olan oksijenin beyne taşınabilmesi için demir gereklidir.

Demir eksikliğine bağlı olarak kansızlık, yorgunluk, bitkinlik gibi şikayetler ortaya çıkar.

 

 

Demir ihtiyacı ne zaman artar?

Kadınlar doğurganlık dönemlerinde, adet kanamaları ile kan kaybetmeleri sonucu demir eksikliğine girebilirler. Ayrıca yiyeceklerin demir içeriğinin düşük ve emiliminin de güç olması, demir eksikliğinin ortaya çıkışını kolaylaştırır.

 

 

Besinlerle alınan demirin ancak %10 kadarı barsaklardan emilebilir.

 

 

Gebelikte, lohusalıkta, emzirme dönemlerinde, büyüme çağındaki çocuklarda, düşük doğum tartılı ve erken doğan bebeklerde demir ihtiyacı daha fazladır ve yiyeceklerle alınan demir, ihtiyacı karşılamaya yetmez.

 

 

Kadınların her ay adet (menstruasyon) dönemlerinde kan kaybı nedeniyle, erkeklere oranla demir ihtiyacı daha fazladır. Ayrıca, gebelik ve emzirme dönemlerinde bebeğin demir ihtiyacını da anne karşıladığından demir gereksinimi artar. Buna karşın kadınların demir depolama kapasitesi düşük olduğundan demir takviyesine özellikle ihtiyaç duyarlar.

 

 

Erkeklerin günlük demir ihtiyacı 10 mg, kadınların ise 15 mg’dır.

 

 

Gebelik ya da süt verme süresince, gerek anne gerekse bebeğin; A, C, B1, B6, B12, folik asit vitaminlerinin yanı sıra, demir, kalsiyum gibi mineral gereksinimleri artar ve bu ihtiyacı karşılayabilmek için vitamin takviyelerine  başvurmak gerekebilir.

 

Eksikliğinde

Demir eksikliğinde; gebelerde düşük yapma, bebek ölümleri ,düşük doğum ağırlıklı bebek dünyaya getirme ve enfeksiyonlara yakalanma riski artar,bağışıklık sistemi olumsuz etkilenir.

 

 

Gebelikte demir daha da önemli

Rahim içersindeki bebek, annenin vücudunda ne kadar demir olduğunu önemsemeden ihtiyacı olan demiri annesinden alacaktır ve kendi depolarını dolduracaktır. Besinlerle ve ilaç olarak dışarıdan demir alınmadığında, gebeler ciddi sorunlarla karşılaşırlar. Bu durum, dolaylı olarak bebeği de etkiler. Annenin demirinin azalması, onu kansızlık sonucunda solunum sıkıntısına sokar. Doğum sırasında kaybedilen kan da, durumu daha da ağırlaştıracaktır. Kansızlığın en sık görülen belirtileri; soluk ten rengi, halsizlik, baş dönmesi ve çarpıntıdır. Aşırı kansızlık durumunda ise dudak ve ağızda çatlaklar, kulak çınlaması, tırnaklarda kırılmalar, yutma güçlükleri ve toprak yeme gibi anormallikler ortaya çıkar.

 

 

Demir emilimini azaltan nedenler

  • Mideden asit salgısının azalması

 

  • Antiasit ilaç kullanımı

 

  • Barsak hareketlerinin hızlanması

 

  • Et ve içeceklerde fosfat bulunması

 

  • Etin haşlama, ızgara, fırınlama gibi sağlıklı yöntemler yerine kavrularak pişirilmesi; nitrit içeriği yüksek sosis, salam gibi şarküteri ürünleri tüketmek demirin yararını azaltır.

 

  • Beslenmede fazla miktarda kalsiyum alınması, örneğin aşırı süt tüketmek

 

  • Hububattaki fitat maddesi

 

  • Yeşil yapraklı sebzelerde oksalat bulunması

 

  • Soya proteini, iyi pişmemiş kuru baklagiller ya da kepek ekmeği

 

  • Posalı gıdalar

 

  • Bitkisel kökenli demir daha zor emilir, hayvansal kökenli demirin emilimi çok daha kolaydır.

 

  • Gıdaları saklamakta kullandığımız alüminyum, paslanmaz çelik  tencereler demirin emilimini azaltır,saklamak için cam ve porselen kapları kullanmak daha doğru olur.

 

Derya’dan Bilgi: Tantitoni’de cam tencere satılıyor, 3 boy… Başka nerde var bilmiyorum, bilenler söylesin.


Demir emilimini artırın

C vitamini demirin emilimini artırır. Besinlerle alınan demirden tam anlamıyla yararlanılması, bağırsaklardan emilebilmesi, hem de kemik iliğine taşınabilmesi için C vitaminine ihtiyaç duyulur; turunçgiller, kivi, domates, patates, karnabahar, brokoli, kavun, çilek, incir, kırmızı ve yeşil biber gibi besinlerle birlikte alınmasında fayda vardır. Bu nedenle yumurtayı portakal suyu veya domatesle, köftenin yeşil salata ile tüketilmesi demir emilimini artırmak açısından önemlidir.

 

 

Demir içeren besinler


Kırmızı et

Pekmez

Tahin

Antep fıstığı

Soya fasulyesi

Mercimek

Barbunya

Bezelye

Kuru fasulye

Yumurta sarısı

Ispanak

Roka

Kabak çekirdeği

Kereviz yaprakları

Kuru kayısı

Kuru erik

Yulaf

Hurma

Üzüm

Incir

Domates

Muz

Havuç

Lahana

Fındık

Kara turp

Marul

Mercimek

Çavdar

Bal

Şalgam

 

Aşırı olmamak kaydı ile şarap içebilirsiniz, üzüm içerisindeki demir, alkolün etkisiyle daha kolay emilecektir. Aman dikkat bu öneri gebeler için değil, onlar üzüm suyu ve pekmezi tercih etmeli.

Öneriler

  • Kırmızı et ve sakatat tüketimini artırın.

  • Kahvaltıda çay yerine portakal suyu içmeyi tercih edin, böylelikle demir daha kolay emilir.

 

  • Bol bol yeşil sebze tüketin, limonlu sos kullanın, beraberinde yoğurt yememeye özen gösterin.

 

  • Aşırı olmamak kaydı ile şarap içebilirsiniz, üzüm içerisindeki demir, alkolün etkisiyle daha kolay emilecektir. Aman dikkat bu öneri gebeler için değil, onlar üzüm suyu ve pekmezi tercih etmeli.

 

  • Kuru üzüm, badem, fındık, ceviz tüketin.

 

  • Demir tabletleri alıyorsanız, bir süre sonra sindirim sorunlarınız başlayabilir, özellikle kabızlık oluşabilir ve dışkınız hafif siyaha dönük bir renkte olabilir.

 

  • Bitki çayları için, özellikle yeşil çay, demir eksikliğinde, et yemenin yaratacağı kolesterol etkilerini de dengeleyecektir.

  • Kuru baklagillerde bolca demir bulunur, özellikle mercimek zengin bir kaynaktır, haftada en az 2 gün beslenmenizde yer alabilir.

  • Ispanakta sanıldığı kadar demir oranı fazla değildir.

 

 


Demir yetersizliği tedavisi

Demir tedavisinde demir içeren ilaçlar verilir. Sürekli kanamaya neden olan bir rahatsızlık varsa, ona yönelik de tedavi yapılır.

Uzun süreli demir eksikliği anemilerinde, ağızdan demir ilaçları önerilir. Demirli ilaçlar aç karnına veya yemekler arasında alınırsa daha iyi emilir, fakat hastaların çoğu, mide yakınmaları nedeniyle tok karnına almayı tercih ederler.

Demirin vücutta depolanabilir olması, fazla alındığında sorun yaratabilir, karaciğer harabiyeti riskini artırabilir. Ağız yoluyla aşırı dozda demir alınmasının sakıncası yoktur, zira ince barsaklardan demir emilimi vücudun gereksinimi oranında olur ve fazla demir depolanması tehlikesi ortaya çıkmaz.

 

 

Demir fazlalığı sorunu aşağıdaki durumlarda meydana gelir

  • Demirin barsaktan aşırı emilmesine bağlı genetik bir hastalık sonucu,

 

  • İlaç ve beslenme ile,


  • Kronik alkol alımı ile

  • Bazı kan hastalıkları sonucu alyuvarların parçalanması ile

  • Kan nakilleri ile

 

Demir fazlalığında

  • Deri, birikme sonucu kızıl-kahve renk alır,


  • Halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, baş ağrısı, bulantı, kusma, nefes darlığı gibi yakınmalar oluşur.


  • Karaciğerde siroza kadar giden değişiklikler, kalp adalesinde depolanan demir nedeniyle kalp çalışmasında sorunlar ortaya çıkar.

Share on Facebook0Tweet about this on TwitterShare on Google+0Share on Tumblr0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this pageHemen Paylaş

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


*